[Res] HOẠ SĨ VIẾT ARTIST STATEMENT NHƯ THẾ NÀO?

Ở đây mình khái quát các tài liệu đã được học về Artist Statement (AS) dành cho hoạ sĩ. Các tài liệu về AS ở trên mạng rất nhiều nhưng khá lung tung và không cụ thể cho hoạ sĩ. Các tài liệu chuẩn và chính thống hơn thì lại ko phổ biến, chỉ được lưu hành nội bộ hoặc được in vào các sách phải mua mới có. Sau 1 năm viết AS thì mình cố gắng tổng kết chúng ra đây để có cái nhìn chung nhất về AS để bắt tay vào viết. Hi vọng mọi người sẽ góp ý và bổ sung.


1. AS là gì

AS là một văn bản được hoạ sĩ viết để cung cấp những thông tin bổ sung cho người xem để tối ưu hoá sự cảm nhận nơi người xem. Các thông tin này có thể về hình thức, chẳng hạn quá trình, chất liệu, nhưng phần nhiều là về nội dung, như ý tưởng, quan điểm sáng tác, cảm hứng, ngữ cảnh v.v.

Vì điều quan trọng của AS là tối ưu hoá cảm nhận của người xem, trong chừng mực nào đó AS không nhất thiết phải “biên dịch” tác phẩm, mà có thể coi như 1 tài liệu độc lập cung cấp 1 cái nhìn khác đến tác phẩm.

Người viết AS phải vào vai người xem để ước đoán thông tin nào sẽ có giá trị cho người xem. Người xem thuộc các nhóm đối tượng khác nhau sẽ có các thông tin giá trị khác nhau. Vì thế viết AS là một quá trình đòi hỏi tích luỹ kinh nghiệm.

AS được giới hạn độ dài tuỳ vào trường hợp, nhưng thường thì AS có 2 độ dài. AS ngắn tầm 250-300 chữ. AS dài khoảng 1 đến 2 trang. 

2. Vì sao phải viết AS

Một số lí do bên ngoài đòi hỏi hoạ sĩ phải viết AS:

    1. Để tạo sự công tâm khi thẩm định nghệ thuật. Chẳng hạn khi apply các cơ hội triển lãm, lưu trú, giải thưởng… AS sẽ là một bộ phận của hồ sơ khi nộp đơn. Vì chúng ta ai cũng thiên vị gu riêng, nên AS sẽ là kênh để xem “học” cách tiếp cận tác phẩm theo hướng có lợi cho nghệ sĩ, hạn chế sự chủ quan khi xét đơn.
    2. Để người xem có hình dung về ngữ cảnh và quá trình sáng tạo của hoạ sĩ. Sáng tạo nghệ thuật là một quá trình và quá trình cũng quan trọng như kết quả. Chẳng hạn trong triển lãm, hoạ sĩ không bao giờ có thể bày tất cả tác phẩm từ bé đến lớn. AS sẽ là kênh giúp người xem có thêm ngữ cảnh về tác phẩm hiện tại của hoạ sĩ.
    3. Để thay thế sự hiện diện trực tiếp của nghệ sĩ. Chẳng hạn trong triển lãm hoạ sĩ không thể lúc nào cũng có mặt để giao lưu. AS sẽ thay thế hoạ sĩ làm việc này khi hoạ sĩ vắng mặt. 

Một số lí do bên trong đòi hỏi hoạ sĩ phải viết AS:

    1. Để tạm rời khỏi các cảm xúc mơ hồ khi sáng tác để suy nghĩ một cách khách quan về tác phẩm của mình. Việc viết ra rõ ràng giúp họa sĩ tự ý thức về thực hành, tránh được sự tự huyễn hoặc và mơ hồ.
    2. Để suy nghĩ về các phương án tiếp cận khán giả. Từ một AS gốc, các đối tượng khác nhau cần các AS chế biến theo cách đôi chút khác nhau. Hoạ sĩ sẽ hiểu thêm về đối tượng khán giả của mình.  
    3. Để tập cách giao tiếp nghệ thuật một cách chuyên nghiệp, như cách giải thích gãy gọn, cách sử dụng thuật ngữ, cách tư duy khái niệm…

3. Các nguyên tắc khi viết AS

Không có mẫu chuẩn cho AS. Tuy vậy các nguyên tắc sau nên tuân thủ:

    1. Viết AS sao cho ra giọng và chất của con người mình, nhưng bằng một ngôn ngữ trong sáng, rõ ràng, kể cả người “không biết gì về nghệ thuật” có thể hiểu được. 
    2. AS cơ bản nên làm rõ được một vài câu hỏi sau:
      • Vì sao họa sĩ vẽ loạt tranh này? Nguồn cảm hứng của chuỗi tác phẩm này đến từ đâu?
      • Có điều gì hay ho trong quá trình thực hiện hoặc ý tưởng của chúng không?
      • Có kiến thức nào mà người xem thông thường có thể sẽ cần được biết khi xem tranh không?
      • Hoạ sĩ vẽ vẽ tranh này với hi vọng đối thoại điều gì?
    3. AS phải dễ đọc. Có lẽ nên duy trì một logic nào đó trong việc triển khai ý. Nếu có ý bị trùng, thì nên được xếp lại. Thường người xem nói chung ít kiên nhẫn với AS. Và nếu người xét đơn đọc hàng trăm đơn một lượt, phải đọc một AS khó đọc, nó sẽ không được đọc.
    4. Chỉ tập trung vào những thứ đặc biệt trong thực hành của mình. Những thứ mà hoạ sĩ nào cũng làm không nên đưa vào. Chẳng hạn viết “Tôi vẽ để thoả mãn những tâm sự riêng” thì không phải là thông tin mà người xem cần biết.
    5. Đúng chính tả, ngữ pháp, cú pháp.

Các nguyên tắc sau nên cân nhắc:

    1. Mở đầu bằng một câu ấn tượng. Thường thì 2 câu đầu tiên, và câu cuối cùng của AS là câu quyết định. “Từ nhỏ tôi đã thích vẽ” không phải là một trong số đó.
    2. Nhấn mạnh khéo léo được một điểm gì đó của mình khiến mình có thể đặc biệt hơn so với các ứng viên còn lại, chẳng hạn “Tôi là nghệ sĩ Việt Nam” nếu triển lãm ở Mỹ. Hoặc “Tôi sinh ra tại Tây Nguyên” nếu triển lãm ở Hà Nội. Cái này phải cẩn thận không sến.
    3. Nên sử dụng các câu chữ khéo léo để tạo cho người xem cảm giác họ được đối thoại vừa đủ. Vì thế cần cân nhắc không đặt quá nhiều câu hỏi cho họ, cũng như ép họ phải thưởng thức tác phẩm thế nào.
    4. Có một giọng văn đặc biệt (cần chút kinh nghiệm và một độ chịu chơi nhất định).

Nhưng thứ sau đây nên tránh:

    1. Đừng bắt chước giọng văn của nhà lý luận. Hạn chế dùng từ khó, từ chuyên môn, không chứng tỏ tầm hiểu biết, độ sâu sắc hay uyên bác ở AS. Tất cả đã có tác phẩm làm chứng. Không nên liên hệ tới triết học, thần học vv nếu không thực sự buộc phải làm vậy.
    2. Không nên làm thay công việc của “nhà phê bình nghệ thuật”. Không bình luận về tác phẩm của mình, như “tranh tôi là một bước ngoặt của …”. Không phê bình tác phẩm của mình, như “mặc dù có thiếu sót ở ABC, nhưng tranh tôi thành công ở XYZ”. 
    3. Không cần nói về các dự tính. AS nói về những thứ mình đã thực sự nghĩ và làm, không nói về những thứ mình hi vọng, hoặc dự định sẽ làm. Chẳng hạn khi viết AS về một series tranh màu đỏ, không nên nói tôi dự định sẽ vẽ thêm vài bức nữa màu hồng. Một số dự án bắt viết đề xuất ý tưởng, cái này không phải là AS và nếu buộc phải gộp thì nên tách đoạn rõ ràng.
    4. Không nên nói quá nhiều về lịch sử cá nhân, cảm hứng, cũng như những thứ mình quan tâm mà lại nói quá ít về tác phẩm. Luôn ưu tiên thời lượng cho các thông tin về thực hành của mình, những thứ còn lại để dành nếu có phỏng vấn hoặc talk sẽ lôi ra.

Tóm lại, hãy tưởng tượng mình đang giải thích cho mội người bạn thực sự quan tâm tới tác phẩm của mình. Có thể tìm một người bạn không học vẽ, đọc AS cho họ rồi xem họ có hiểu sơ bộ về công việc của mình không.

Viết AS là một quá trình viết và sửa mỗi ngày một tí. Và nếu có thói quen viết đều đặn thì sẽ quen dần. Mặc dù những điều trên để hình dung về AS, tuy nhiên cũng như nghệ thuật, các AS xuất sắc đều không theo luật. Quyết định cuối cùng vẫn là của nghệ sĩ. 

4. Ví dụ AS

Dưới đây sẽ liệt kê một số AS theo nhiều cách khác nhau, tuỳ anh em đánh giá. Phần tiếng Việt được dịch có thêm thắt và hiệu chỉnh cho đúng ngữ cảnh tiếng Việt.

Sam Jones – www.sambernardjones.com

My subject matter derives from art history and popular culture and I explore a variety of visual languages and material investigations in my practice. Through drawing, I use imagery that can slip between readings. Similar to comics, my work operates in a space between abstraction and representation. Though the imagery in my work is recognizable, my priority is to engage the picture plane through a variety of formal devices. I employ a range of subject – guns with smoke puffs, high heeled shoes, cartoony faces, boxing gloves, stars, letters, numbers, etc – each providing the viewer with an open terrain for understanding the work’s meaning. In this way, my content is formed through symbolic familiarities and associations physically implied through the languages of painting and drawing. 

Tôi lấy cảm hứng từ lịch sử nghệ thuật và văn hoá đại chúng Mỹ. Trong thực hành của mình, tôi khám phá những ngôn ngữ hình ảnh và chất liệu khác nhau. Thông qua việc vẽ, tôi sử dụng những hình ảnh trượt giữa việc đọc (để hiểu) và xem (để cảm nhận). Tương tự như truyện tranh, tác phẩm của tôi nằm ở giữa ngôn ngữ trừu tượng và biểu hình. Cụ thể hơn, mặc dù tôi sử dụng hình ảnh của những thứ có thể được nhận biết như trong hội hoạ biểu hình, nhưng tôi làm việc với chúng như những đối tượng của hội hoạ trừu tượng. Tôi chọn vẽ các khẩu súng, giày cao gót, mặt nhân vật hoạt hình, găng tay đấm bốc, sao, chữ cái, số … Những biểu tượng trên cung cấp một không gian mở cho việc hiểu nội dung tác phẩm. Bằng cách này, nội dung tác phẩm được hình thành từ ý nghĩa quen thuộc mà người xem đã biết về các biểu tượng đó, và ý nghĩa được gợi lên bởi bản thân ngôn ngữ hội hoạ trừu tượng.

Jordan Graw

My flight is at 10:00 in the morning, which is good because I can wake up at 6:00, catch the trolley by 6:45, then catch the train to the airport, and hopefully be there by 8:30. If the flight were earlier then I’d have to find a friend to drive me because public transit doesn’t start until 5 and it takes about 2 or 3 hours to get there. I have to remember to bring my phone charger. When I wake up I have to put it in my bag. I have to make sure everything I need can fit into a carry on bag, I can’t afford to check it and they ALWAYS lose my bag. A friend of mine checked his bag and they lost it for months, he had to call them everyday about it until they paid him some money. I have to make sure the machines can see everything that is in my bag and on me. I can’t have too many clothes. One pair of pants only. I don’t have to pack my jacket I can wear it even though its too warm. I can’t have too much change or metal stuff in my pocket because it will take too long to empty my pockets before I go through the metal detectors. I seem to always think I have to take my money out of my pockets. I haven’t shaved in a while I wonder if they’ll search me, I hope I don’t miss my flight. I have to make sure I fill my water bottle up when I get there and not before. This one time they changed me to another flight that was already boarding in a different terminal, but to get there I had to go through security again, but my water bottle was full, so they made me go empty it and wait in line again. I had to run to catch the plane. I’ve never connected where it was landing before. I hope they over booked the flight. I’ll volunteer for a free round trip.

Chuyến bay của tôi là lúc 10h00 vào buổi sáng, như thế là tốt vì tôi có thể dậy lúc 6h00, bắt xe điện lúc 6h45, sau đó đón tàu hoả đến sân bay, và hy vọng sẽ có mặt tại đó lúc 8h30. Nếu máy bay bay sớm hơn thì tôi phải tìm một người bạn để chở tôi đi vì phương tiên công cộng không hoạt động cho đến 5h sáng và sẽ mất khoảng 2 hoặc 3h để đến đó. Tôi phải nhớ mang theo bộ sạc điện thoại của tôi. Khi tôi thức dậy tôi phải để nó trong túi của tôi. Tôi phải đảm bảo rằng mọi thứ tôi cần đều nhét vừa vào túi hành lí xách tay, tôi không đủ tiền để kí gửi nó và họ LUÔN LUÔN làm mất túi của tôi. Một người bạn của tôi đã kí gửi túi của mình và họ đánh mất nó trong nhiều tháng, anh ta đã phải gọi cho hãng hàng ngày về việc đó cho đến khi họ trả cho anh ta một số tiền. Tôi phải đảm bảo rằng máy quét có thể nhìn thấy mọi thứ trong túi của tôi và trên người tôi. Tôi không thể mang quá nhiều quần áo. Một cái quần dài thôi. Tôi không cần phải nhét áo khoác vào túi vì tôi có thể mặc nó mặc dù chết ngốt. Tôi không thể có quá nhiều tiền xu hoặc vật kim loại trong túi của tôi bởi vì tôi sẽ mất quá nhiều thời gian để lôi chúng ra trước khi tôi đi qua các máy dò kim loại. Tôi dường như luôn luôn nghĩ rằng tôi phải lấy tiền của tôi ra khỏi túi của tôi. Tôi đã không cạo râu trong một thời gian và tôi tự hỏi liệu họ sẽ khám xét tôi, tôi hy vọng không lỡ chuyến bay. Tôi phải chắc chắn rằng tôi đã đổ đầy chai nước của tôi khi đến đó chứ không phải là trước đó. Một lần nọ họ đổi tôi sang một máy bay khác đang đón khách ở cửa lên tàu bay khác, nhưng để đến đó tôi phải đi qua kiểm tra an ninh, nhưng vì chai nước của tôi đã đầy, vì vậy họ bắt tôi đổ hết nước và lại đứng xếp hàng lần nữa. Tôi phải chạy để lên máy bay. Tôi chưa bao giờ liên kết gì tới nơi máy bay hạ cánh trước đây. Tôi hy vọng họ đã bán thừa vé cho chuyến bay. Nếu vậy tôi sẽ là người tình nguyện để được cho một chuyến khứ hồi miễn phí.

Emmitt Smith – emmittsmithart.wordpress.com

I present numerous paint application techniques that speak directly to the ways in which the identity of the paintings are built. I use imagery from 19th Century American Landscape painting and contemporary travel advertisements – since both attempt to depict overly romanticized, carefully constructed depictions of paradise to promote a national identity or brand identity. Outside sources that infect the work come from my interest in Reality TV, advertising, spam mail, click bait, and various psychological aspects of social media culture. I observe how these sources present themselves to an audience – letting that influence how I make formal and conceptual decisions. In the end, I want my work to generate discussions that lead to larger examinations of the millions of unchallenged images we are bombarded with on a daily basis.

Trong tác phẩm của tôi, tôi trình bày những kỹ thuật vẽ sơn dầu mà vẫn thường nói lên bản sắc của các dòng tranh khác nhau. Tôi pha trộn cách tạo hình của những bức tranh phong cảnh Hoa Kỳ thế kỷ 19 và những quảng cáo du lịch hiện nay – vì cả hai đều cố gắng thể hiện một cách lãng mạn thái quá hình ảnh của một “thiên đường” để cổ xuý cho một bản sắc, dù là bản sắc dân tộc hay bản sắc thương hiệu. Các nguồn cảm hứng khác bắt nguồn từ mối quan tâm cá nhân về truyền hình thực tế, quảng cáo, thư rác, cũng như những khía cạnh tâm lý khác nhau của văn hóa mạng xã hội. Tôi quan sát những thứ này tác động như thế nào với mọi người, sự tác động này là cơ sở cho những lựa chọn của tôi cho nội dung và hình thức tác phẩm. Tôi mong muốn tác phẩm của mình gợi nên nơi người xem những đối thoại nhằm có một cái nhìn có tính phê phán hơn tới hàng triệu hình ảnh dễ dãi mà chúng ta bị nhồi nhét hằng ngày.

Kathy Putnam

Every period in history has its villains who become absolute symbols of vice. These actors are mirrors against which we measure our own morality. As we move from past to present, patterns emerge, transgressions repeat, and we lose our clarity of judgement.

Through portraits of strange, anthropomorphic creatures, I propose questions about these cycles of human behaviors and personal responsibility. Repetitive patterns admit and expel the characters into and out of their environments. They appear trapped, vanishing, or evolving from the shapes with which they are entangled. Are they timeless beings, merely cloaked in the uniforms of their societies? Does their camouflage diminish their identities, obscure their burdens, and mitigate their choices? More caricature than human, are they sinister or merely comic?

The act of painting these figures starts as my indictment of their character. However, as I develop each creature, its nature becomes ambiguous. I begin to question its culpability, to wonder whether it is victim or perpetrator. In the end, the verdict is withheld.

Mỗi giai đoạn trong lịch sử đều đã có những kẻ phản diện, những kẻ đã trở thành các biểu tượng tuyệt đối của cái xấu. Những diễn viên này là gương soi để chúng ta đo lường đạo đức của chúng ta. Trong những ngày tháng gần đây, các hình mẫu xưa đã xảy ra, sự vi phạm lặp lại, và chúng ta mất đi sự sáng suốt trong phán đoán của mình. (Đoạn này ám chỉ bầu cử Mỹ 2016, khiến nhiều người sợ Mỹ trở thành Phát xít năm xưa).

Thông qua chân dung các sinh vật hình người kì quái, tôi đặt những câu hỏi về tính chu kỳ trong hành vi của con người và trách nhiệm cá nhân. Các hoạ tiết hình mẫu lặp đi lặp lại lúc thừa nhận, lúc trục xuất các sinh vật khỏi môi trường của chúng. Những sinh vật bị mắc kẹt, biến mất, hoặc phát triển từ những hình dạng mà chúng bị vướng vào. Họ là những người vĩnh cửu, ở xã hội nào thì nguỵ trang trong xã hội đó? Liệu sự ngụy trang của họ có làm giảm được bản chất của họ, che giấu gánh nặng của họ, và giảm bớt sự gay gắt trong lựa chọn của họ? Với diện mạo như biếm hoạ hơn là chân dung con người, họ có thực sự độc ác hay đơn thuần là chỉ là một nhân vật truyện tranh?

Tôi bắt đầu vẽ những bức tranh này như lời buộc tội của tôi dành cho của họ. Tuy nhiên, khi tôi phát triển mỗi sinh vật, bản chất của chúng trở nên mơ hồ. Tôi bắt đầu đặt câu hỏi về tội lỗi của chúng, và tự hỏi liệu chúng là nạn nhân hay thủ phạm. Cuối cùng, bản án vẫn được giữ lại.

5. Tài liệu tham khảo

Do sợ chị Google tìm ra nên sẽ ko có danh sách, các tài liệu cùng một số bài báo khác về AS có thể tải tại đây.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s